Przyjęcie bądź odrzucenie spadku a długi w banku (czy poza nim) zmarłej osoby – to dylemat trudny, gdyż niesie poważne konsekwencje. Bliski nie spłacił przed śmiercią kredytu, Ty otrzymujesz dług w spadku. I co dalej? Spokojnie – jest co najmniej kilka rozwiązań. Długi w spadku nie muszą oznaczać Twoich problemów finansowych. Sprawdź, jak ich uniknąć!
Spadek a długi spadkobiercy. Czy długi się dziedziczy?
Według obowiązujących przepisów (kwestie dziedziczenia reguluje Kodeks cywilny) zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na jedną bądź wiele osób. Skład masy spadkowej to aktywa: wszystko to, co zmarły posiadał, a co ma mierzalną wartość, np. oszczędności czy nieruchomości, i pasywa – długi, kredyty i inne niezrealizowane umowy poza tymi, które są ściśle związane z jego osobą. Według wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 21 stycznia 2020 r. (sygn. Akt I ACa 921/18) w momencie śmierci umowa pomiędzy pożyczkobiorcą a bankiem wygasa, więc spadkobierca odpowiada wyłącznie za samą spłatę długu.
Po śmierci spadkodawcy cała ta masa spadkowa przechodzi na osoby wskazane w testamencie, a jeśli ten nie został przygotowany – na bliskich zmarłego – zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego. Jest tak także w sytuacji, gdy wszyscy uwzględnieni w ostatniej woli odmówią dziedziczenia.
Jaka jest kolejność dziedziczenia długów?
Kolejność dziedziczenia długów (spadku) określa Kodeks cywilny. Przy dziedziczeniu z ustawy długi spadkowe i majątek zmarłego przechodzą odpowiednio na jego:
- małżonka i dzieci,
- wnuki,
- rodziców lub ich zstępnych,
- rodzeństwo lub ich zstępnych,
- dziadków lub ich zstępnych.
Warunkiem nabycia prawa do dziedziczenia przez kolejne z tej listy osoby jest fakt, że dany bliski nie żyje lub też zdecydował się na odrzucenie spadku. Zatem dziedziczenie długów po wujku czy kuzynie jest jak najbardziej możliwe. A w momencie, gdy żaden z członków rodziny nie opowie się za przyjęciem spadku, mogą przejąć go pasierbowie zmarłego, a jeśli ich nie miał – gmina i Skarb Państwa.
Jakie są możliwości przyjęcia i odrzucenia spadku?
Osoba powołana do dziedziczenia na mocy zarówno testamentu, jak i przepisów staje się spadkobiercą potencjalnym, czyli nabywa tylko wstępne prawo do spadku i może je przyjąć bądź się go zrzec. A ile czasu na przyjęcie spadku lub jego odrzucenie daje ustawodawca? W świetle przepisów w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania spadku, powinien złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku lub jego przyjęciu. Dokument należy przedłożyć u notariusza lub w sądzie rejonowym (właściwym dla miejsca zamieszkania).
Jeśli spadkobierca nie złoży oświadczenia we wskazanym terminie, oznacza to, że przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Ogółem każdy, kto otrzymuje prawo do spadku, może podjąć jedną z kilku decyzji.
- Odrzucenie spadku. Powoduje, że nie dziedziczy się niczego – przestaje nas dotyczyć dług spadkowy, lecz nie mamy także prawa do przejęcia pozostałych dóbr materialnych i uzyskania zachowku. Odrzucenie spadku przez kilka osób z rodziny sprawia, że powołani do niego zostają dalsi krewni (np. dziedziczenie długów po kuzynie). Jeśli na nasze barki spada dług po rodzicach i nie chcemy go spłacać, musimy odrzucić spadek również w imieniu niepełnoletnich dzieci.
- Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Możemy złożyć takie oświadczenie lub – po upływie wyznaczonego terminu – stanie się to faktem z mocy prawa. Wtedy odpowiadamy za długi spadkodawcy, jednak wyłącznie do wysokości odziedziczonego majątku, czyli spłacamy powstałe zadłużenie do wysokości stanu czynnego spadku – zatem nie musimy pokrywać zobowiązań własnym majątkiem. Możemy nic nie zyskać, ale również nic nie stracimy.
- Przyjęcie spadku wprost. Po przyjęciu spadku wprost – bez ograniczenia odpowiedzialności, przejmujemy całe zadłużenie zmarłego oraz wszystkie jego aktywa. Wówczas spadkobierca odpowiada za długi spadkowe już w pełnej ich wysokości i jeśli majątek zmarłego nie wystarczy na ich pokrycie, musi wyłożyć własne środki finansowe. Dotyczy go jednak sama wysokość długu, a nie np. warunki, na jakich udzielono kredytobiorcy kredytu.
Również za życia spadkodawcy spadkobierca może zrzec się dziedziczenia – wówczas traktuje się go tak, jak gdyby nie dożył otwarcia spadku: nie bierze udziału w postępowaniu. Nie dziedziczy nic – ani długów, ani majątku, nie ma też prawa do zachowku. Poświadczoną notarialnie umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia zawierają spadkodawca i spadkobierca – dotyczy ona wyłącznie dziedziczenia ustawowego, czyli bliski nadal mógłby przekazać aktywa i pasywa na mocy testamentu. Wówczas należałoby podjąć decyzję: przyjąć lub odrzucić spadek.
Jeśli tylko samodzielnie nie zdecydujemy się na przyjęcie spadku wprost, nie poniesiemy odpowiedzialności finansowej z własnego majątku za długi spadkowe – nawet jeśli nie dopilnujemy terminów. Brak oświadczenia spadkobiercy rozumie się jako nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Czy możliwe jest przedawnienie długu po zmarłej osobie?
Przedawnienie długu spadkowego ma miejsce co do zasady po upływie sześciu lat, a w przypadku zadłużeń bankowych po trzech latach od dnia nabycia spadku. Jest to jednak sytuacja raczej wyjątkowa, która zakłada, że bank zwlekałby na tyle długo z dochodzeniem roszczeń, by przedawniły się długi po zmarłej osobie.
Przedawnienie jest uzależnione od upływu czasu i jego bieg może zostać przerwany, np. gdy bank złoży pozew sądowy o zapłatę i wniosek o rozpoczęcie egzekucji komorniczej. Także wtedy, gdy spadkobierca przyzna się do długu, np. wystosuje pismo o przesunięcie terminu zapłaty, bieg przedawnienia rozpocznie się na nowo. Takie oświadczenie spadkobiercy może być potraktowane jako tzw. uznanie długu. Dług stwierdzony prawomocnym wyrokiem sądu przedawnia się z upływem sześciu lat.
Przyjęcie lub odrzucenie spadku a długi w banku. Jak sprawdzić długi osoby zmarłej?
Na pytanie, jak sprawdzić zadłużenie osoby zmarłej, nie ma prostej odpowiedzi – bo dotyczy to już ochrony tajemnicy bankowej. W praktyce najczęściej rodzaj oraz kwoty zobowiązań zaciągniętych przez zmarłego w banku możemy zweryfikować po przedstawieniu dokumentów stwierdzających nabycie spadku. W wypadku instytucji pozabankowych bywa jeszcze trudniej. Myśląc o tym, jak sprawdzić długi zmarłego, warto zatem najpierw przejrzeć pozostawione przez niego dokumenty, czyli poszukać umów, faktur, wyciągów, wezwań do zapłaty i potwierdzeń płatności. Druga możliwość to sprawdzenie rejestrów BIK i BIG – w tym wypadku jednak też może być konieczne uprzednie przyjęcie spadku.
Warto też skorzystać z pomocy komornika, który przygotuje spis inwentarza: listę aktywów i pasywów w spadku. Taki spis komornik opracowuje na wniosek spadkobiercy lub na zlecenie sądu (w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spis sporządza się już z urzędu). Ponadto w naszym kraju nie istnieje centralny rejestr postępowań sądowych, a zatem ustalenie, czy zmarły był pozywany przez banki lub firmy pożyczkowe może być trudne. Jeśli obawiasz się, że zmarły pozostawił długi zamiast przyjmować spadek wprost zdecyduj się na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo wręcz odrzucenie spadku.
Gdzie szukać pomocy przy przyjęciu bądź odrzuceniu spadku?
We wszelkich kwestiach spadkowych pomocy udzieli Ci specjalizująca się w prawie cywilnym i oddłużaniu kancelaria adwokacka. Dobry prawnik nie tylko doradzi, ale też pomoże zweryfikować, jak sprawdzić zadłużenie osoby zmarłej, opracować oświadczenie przyjęcia bądź odrzucenia spadku, wnioskować o wykonanie spisu inwentarza czy wreszcie uporać się z wierzycielami i zmniejszyć zadłużenie m.in. o bezpodstawnie naliczone odsetki i ukryte opłaty. Przeprowadzi także przez całe postępowanie spadkowe, reprezentując najlepszy interes spadkobiercy. Sprawdzona kancelaria o profilu oddłużeniowym pomoże Ci również w negocjacjach z wierzycielami zmarłego albo będzie Ciebie reprezentować w procesach sądowych, do których wstąpisz jako następca prawny (spadkobierca) zmarłej osoby.
Zapraszamy do naszej kancelarii Szantar i Wspólnicy: odwiedź nas osobiście w Łodzi, skontaktuj się z nami telefonicznie czy mailowo. Stawiamy prawo po Twojej stronie!
FAQ:
1. Kto spłaca długi po śmierci dłużnika?
Długi osoby zmarłej przechodzą na spadkobierców, którzy zdecydują czy przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza (pokrycie długów spadkowych z majątku zmarłego – odpowiedzialność spadkobiercy do wysokości stanu czynnego spadku) lub wprost (za długi spadkobierca odpowiada również swoim majątkiem). Spadkobierca ma obowiązek zaspokojenia roszczeń wierzycieli. W ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o prawie do dziedziczenia może spadek odrzucić. Odrzucenie spadku może nastąpić także w imieniu małoletnich dzieci, które nie mają zdolności do czynności prawnych, jednak w tym przypadku konieczna będzie zgoda sądu rodzinnego, którą rodzice muszą uzyskać.
2. Odrzucenie spadku a długi w banku – co się z nimi stanie?
W przypadku odrzucenia spadku bliski osoby zmarłej nie dziedziczy ani jej majątku, ani jej długów – bank nie może wówczas dochodzić roszczeń. Długi jednak nigdy nie znikają, czyli mogą przejść na innego krewnego zgodnie z kolejnością dziedziczenia. Osoba powołana do dziedziczenia w dalszej kolejności również może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku.
3. Jak dowiedzieć się o długach zmarłego?
Po przyjęciu spadku możemy wnioskować o udzielenie informacji o zobowiązaniach osoby zmarłej w bankach oraz innych instytucjach i rejestrach. Sądowo sporządzany jest również spis inwentarza, a przed decyzją w kwestii odrzucenia bądź nabycia spadku także możemy wnioskować o wykonanie takiego spisu (u komornika).
